Soru: En agresif, en çok "huklu" top hangisidir? Veya en "falsolu" top hangisidir?
Cevap: Salon topları dahil dünyada bugüne kadar üretilmiş bütün bowling topları.

Ekseriyetle yanlış anlaşılan bir konuya parmak basmak isterim. Daha çok dönen veya daha az dönen diye bir top ayrımı malesef yoktur. Farklı lane kondisyonları için, farklı yaglamalarda gerekli optimum reaksiyonu verecek toplar vardır. Örnek olarak bir haftadır yüzüne yağ değmemiş bir lane'de, hook katsayısı çok yukarlarda ifade edilen mat topunuz neredeyse dümdüz gider iken, sıradan bir salon topu sol kanaldan sağ kanala kadar açılıp deliler gibi strike'a girebilir.

Top üreticilerinin "agresif" derken demek istedikleri aslında ne kadar erken kırıldığı, ve enerjisini ne kadar erken boşalttığıdır.

Sebebini kısaca açıklamaya çalışalım. Bir bowling sporcusu topu yuvarlarken belirli bir enerji yükler. Yani belirli bir dönme kuvveti uygular. Tur sayısı verilen bu enerjinin birimi olarak isimlendirilebilir. Temel olarak topun dönme sebebi, sizin atış anında ona yüklemiş olduğunuz enerjiyi ne zaman ve nerde açığa çıkardığı ile ilgilidir. Yani bir başka deyişle enerjisini ne zaman ve ne kadar sıklıkla kaybettiği, topun hook kapasitesini belirler.

Topunuzun üzerindeki ilk yağ çizgisini hatırlayın. Finger ve thumb deliklerine en yakın olan çizgidir. Bu ilk yağ çizgisini bir çember olarak düşündüğümüz vakit, bu çember sizin atış anında topu dönmeye zorladığınız yüzeydir. Bu çemberi bir tekerlek gibi gözünüzde canlandırdığınızda, bu tekerleğin ortasından geçene hayali çizgi, sizin aksınız olur. Yani topu yuvarlanmaya zorladığınız çemberin aksı. Bu hayali aksın topun üzerindeki iz düşümleri sizin PAP (pozitif aks noktası) ve NAP (negatif aks noktası) yerleriniz olarak belirlenir.

İyi güzel de siz topu belirli bir açıyla atıp kafanıza göre bir düzlemde dönmesini istiyorsunuz da, acaba top buna razı mı? Elbetteki değil. Bildiğiniz üzere bowling toplarının içinde topun falso olmasını sağlamak üzere ağırlıklar vardır. Bunlara çekirdek denir. Bu çekirdekler, temel olarak topların geometrik merkezlerinde değildir. Bu sayede top lane üzerinde yolculuk ederken çekirdeğin bulunduğu tarafa doğru yalpa yaparak bir tarafa doğru kendini atmak ister. Bu sebepten dolayı her bowling topunun dönmek isteyeceği doğal bir kendi aksı vardır. Ancak o aksı bulduğu zaman yalpalamasını bitirerek kararlı bir hale dönüşür. İşte bizim falso vermek için kullandığımız temel prensip de bu yalpalama hikayesidir. Yukarıda bahsettiğimiz sizin topu dönmeye zorladığınız aks ile topun kendi aksı arasındaki fark ne kadar büyük olursa, top o kadar fazla yağ çizgisi üretir. Daha fazla yağ çizgisi üretmesi demek hem daha çok tur alması, hem de her yeni turda yağlanmamış temiz zemini ile lane'e temas ettiği için daha iyi tutunması demektir.

Top sizin zorladığınız akstan kendi aksına değişimini tamamlandığı zaman falso alma olayı sona erer. Yani sizin verdiğiniz enerjiyi tüketir ve dönmesini bitirir. Çok basitçe şunu hatırlayabilirsiniz. Topunuzun lane de yuvarlanırken gözlemleyin. Sanki fingerlar dönerken bir tarafa toplanıyormuş hissi verir. Toparlanmasi bitince de kararlı hale gelip yer değiştirmeden dönmeye başlar. Bu aks değişiminin bittiğinin işaretidir.

Bu bize 3 aşamayı anlatır.

1- Kayma aşaması
2- Hook aşaması (aks değiştirme)
3- İleri-düz hareket (forward roll) aşaması

Eğer top enerjini erkenden bitirip kendi doğal aksına çok önceden ulaşıyorsa asla yeterli falsoyu almaz. Bir başka deyişle "ölür". Çok agresif top diye alıp "yahu bu top nebiçim top, acaip falsolu diye aldık benim spare topum daha çok dönüyor" cümlelerini sarf etmenizin sebebi de budur. Top gücünü çok erken harcayıp lane'de ölüyor demektir.

Şimdi topun değişik özellikleri hakkında ufak tefek bilgi vererek ne demek istediğimizi açıklamaya çalışalım.

Sporcunun stili ve lane şartından bağımsız olarak, topun falso kapasitesini etkileyen faktörler:

1- Yüzey özellikleri %65-70
2- Çekirdek özellikleri %15-20
3- Dinamik ağırlık/pin noktası konumlandırması %10-15
4- Balans deliği %0-5
5- Mass Bias %0-10
6- Statik ağırlık %0-5

Genel olarak topların çekirdeklerini topun motoru denirken, yüzeylerine de tekerlekleri benzetmesi yapılır. Bunun sebebi topun çekirdek özellikleri ve delimle çıkan gücünü yola, yani lane'e en iyi şekilde aktaranın topun lane ile temas eden yeri, yüzeyi olmasıdır. Motor ne kadar kuvvetli olursa olsun, eğer tekerlek buna uygun değilse doğru performans alınamaz.

Parlak/mat:

Parlak toplar lane üzerinde daha az tutunarak yukarıda bahsettiğimiz enerjinin harcanmasını geciktirir. Daha az tutunma daha az sürtünme demektir. Dolayısı ile top enerjisini daha uzun süre muhafaza ederek daha geç açığa çıkartır. Görece olarak daha kuru laneler için, daha yülsek turda oyuncular için ve daha yavaş hızlar için uygundur. Örnek olarak ortalama bir lane şartında yavaş atan bir oyuncunun topu, eğer daha parlak bir yüzeye sahip değilse sürtünmeden dolayı erkenden enerjisini kaybederek "ölür".

Mat toplarda lane yüzeyi ile top yüzeyi arasında sürtünme daha fazladır. Top daha erkenden tutunarak enerjisini daha erken boşaltmaya başlar. Görece olarak daha yağlı kondisyonlara, yüksek hızla atan oyunculara ve ortalama tur sayısı ile atan oyunculara uygundur.

Plastik yüzey:

Hemen hemen hiç tutunmayan bir yüzey kaplamasıdır. Spare toplarında kullanılır. Daha zayıf çekirdek özellikleri ile birlikte normal şartlarda falso almaması için üretilir. Tam anlamı ile yağsız laneler için ise "strike topu" olarak idealdir.

Reactive yüzey:

Yağlı zeminde tutunmayacak, ancak kuru zaminde maksimum sürtünme sağlayacak şekilde tasarlanmışlardır. Genel olarak lane'nin ön bölümünde az tutunup, arka kuru bölümde sert hareket yapma eğilimindedirler. Buna mukabil birçok çeşit reaktive yüzey vardır. Top üreticileri farklı lane şartları için daha az tutunandan daha çok tutunana kadar değişik özellikte reactive yüzeyler üretmektedirler. Daha kuru şartlarda, düşük süratlı ve/veya yüksek turlu oyuncular için uygundur.

Particle yüzey:

Temelde reactive yüzeylerdir. Ancak reactive materyallere partiküller eklenmesi sonucunda ortaya çıkarlar. Reactive taban üzerine cam, silica, seramik gibi mikroskopik parçacıklar eklenerek yağlı zeminde daha fazla sürtünme amaçlanmıştır. Kar lastiği gibi düşünülebilir. Erkenden lanede tutunma sağlayarak enerjinin daha erken açığa çıkmasına sebep olur. Yağlı zeminde sürtünmeyi arttırmak hedeflenmiştir. Karakter olarak daha uysal bir harekete sahiptirler. Genellikle yumuşak bir yay çizerek yolculuk ederler. Daha bol yağda, yüksek hızla atan oyunculara ve/veya ortalama tur sayısı ile atan oyunculara uygundur.

Çekirdek özellikleri:

Topların motoru olarak kabul edilir. Ne kadar erken enerjisini boşaltacağına ve enerji boşaltımını ne kadar uzun süre devam ettireceğine büyük ölçüde motor karar verir.

Radius of Gyration (RG):

Fizik matematik vesaire detaylarla kafa karıştırmadan ne ifade ettiğini açıklamaya çalışalım. Temel olarak topun içindeki çekirdek kütlesinin geometrik merkeze göre ne kadar uzaklıkta olduğunu ifade eder. Low RG demek, kütlenin topun geometrik merkezine daha yakın olması demektir. Bu tür toplara "center heavy"/"merkez ağırlıklı" top denir. Top ne kadar center heavy ise kendi etrafında dönme hızı ve sayısı o kadar fazladır. Bu tür toplar enerjilerini daha erken boşaltırlar. Daha yağlı laneler için uygundurlar.

High RG toplarda ise merkez kütle topun geometrik merkezinden daha uzakta, yüzeye daha yakındır. Bu tür toplara "cover heavy"/"yüzey ağırlıklı" toplar denir. Bu tür toplar kendi etrafındaki turlarını daha uzun sürede tamamlayacakları için görece olarak az tur alırlar ve daha geç enerjilerini boşaltma eğilimindedirler.

RG değeri topun lane üzerinde ne kadar erken veya geç kırılacağını işaret eder. Low RG toplar daha erken, High RG toplar daha geç kırılırlar.

RG Differantial

Topun içindeki çekirdek farklı yükseklik ve genişliğe sahiptir. Dolayısı ile kütle dağılımı dikine ve enine birbirinden çok farklıdır. Top lane boyunca yolculuk ederken çekirdeğin yüksekliği ve genişliği arasındaki fark ne kadar fazla ise top o kadar uzun süre yalpalayacak ve kendi aksına ulaşmak için kararsız kalacaktır. Diğer bir deyişle aks değişimi daha uzun sürecektir. Uzun lafı kısaltmak gerekirse RG Differantial topun ne kadar fazla yağ çizgisi üreteceğini, yani "flare" potansiyelini belirler. RG değerleri topun ne kadar erken veya geç kırılacağını belirlerken, RG Differantial topun ne kadar fazla falso olacağını belirler.

Unutulmaması gereken nokta şu ana kadar anlattıklarımızın birbirinden ayrılmaz bir bütün olduğudur. Dolayısı ile falso kapasitesini sadece tek bir özelliğe bakarak belirlemek doğru değildir.

Bir topun ne kadar falso alacağı farklı parametrelere bağlıdır:

1- Lane deki yağ durumu
2- Yağlama paterni
3- Sporcunun atış hızı
4- Sporcunun Aks rotasyonu (daha sonra açıklayacağım)
5- Sporcunun Aks tilt'i (daha sonra açıklayacağım)
6- Sporcunun tur sayısı
7- Topun çekirdek özellikleri
8- Topun yüzey özellikleri
9- Topun delimi

Bu anlattıklarımızın ışığında yazımızın başındaki soruya geri dönersek, aslında her topun kendi için uygun lane şartındave uygun tekniğe sahip sporcunun elinde optimum reaksiyonu göstereceği cevabına kolayca ulaşırız. Bir başka deyişle, her top üretildiği lane şartı ve atış tekniği kombinasyonu için en fazla falso alan toptur.

Görüşmek üzere, bowlingle kalın..

Bir sonraki yazıda:

PAP noktası
Axis Rotation
Axis Tilt

Pin Noktası
CG/Ağırlık Merkezi
Mass Bias
Top Weight/Tepe Ağırlığı
Pin-in ve pin-out

Delimden sonraki statik ağırlık
Finger ağırlıklı
Thumb ağırlıklı
Pozitif yanal ağırlık
Negatif yanal ağırlık

Temel delim sistemleri
Temel metod
Açı sistemi
Saat sistemi

Balans Deliği

Burak Natal 31/01/2004

Diğer Yazılar